"Tìm lại tên Anh": Khi những dòng tên trở về từ lòng đất

Tối 23/7, giữa ánh đèn sân khấu Nhà hát HTV và bóng tối lặng lẽ từ những nghĩa trang xa xôi, một cuộc hội ngộ đặc biệt đã diễn ra. Không phải cuộc hội ngộ của người sống với người sống, mà là của người sống với những cái tên đã ngủ yên gần nửa thế kỷ dưới lòng đất mẹ.

Tọa đàm - cầu truyền hình “Tìm lại tên Anh” do Đài phát thanh và truyền hình TP.HCM (HTV) thực hiện, nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ và hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đã nối liền sáu điểm cầu trải dài đất nước: từ Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng giữa lòng TP.HCM, đến Nghĩa trang Hàng Dương thiêng liêng nơi Côn Đảo, Nghĩa trang Cao Lãnh ở Đồng Tháp, Đồn Biên phòng Xa Mát nơi biên cương Tây Ninh, cho tới xã Phước Giang xa xôi của Quảng Ngãi.

Có những câu chuyện khiến cả trường quay lặng đi. Thượng tá Trần Khánh Dương, Chính trị viên Đội K91, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Tháp, nhớ lại khoảnh khắc đơn vị cất bốc một bộ hài cốt tại Campuchia, đúng ngày sinh nhật Bác. Một chiến sĩ trẻ đã ôm chặt hài cốt, không chịu đặt xuống. Em nói, giọng nghẹn lại: "Chú đã nằm lạnh lẽo ở đây mấy chục năm rồi... cho con ôm chú một chút để chú ấm". Trên xe trở về, em vẫn giữ chặt vòng tay, chỉ sợ “đường xóc, chú đau”. Một câu nói giản dị của người lính hôm nay, nhưng chở theo cả một lời tri ân của thế hệ đi sau dành cho thế hệ đã ngã xuống.

Ở Côn Đảo, cựu tù chính trị Tô Ba đã mất hơn 30 năm ròng rã đi tìm người đồng đội Nguyễn Giai, hy sinh dưới đòn tra tấn của địch năm 1973. Phải đến năm 2011, ông mới xác định được nơi đồng đội an nghỉ. Và ngay trong đêm cầu truyền hình ấy, ông Nguyễn Văn Nghiệp - con trai liệt sĩ Nguyễn Giai - lần đầu tiên được nhìn thấy tấm bia khắc tên cha mình, sau bao năm chỉ biết cha nằm lại nơi biển đảo xa xôi mà chưa từng một lần được đến viếng.

Nhưng có lẽ không khoảnh khắc nào lay động lòng người bằng câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lệ và liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Gần 60 năm trước, ông hy sinh trong chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968. Suốt từng ấy năm, bà chọn ở vậy, giữ trọn đạo dâu con, giữ nguyên ký ức về người chồng trẻ. Khi hài cốt cùng di vật mang tên ông được tìm thấy tại Công viên Lê Thị Riêng, người em trai đã nghẹn ngào thưa với di ảnh cha mẹ: "Ba với má yên tâm, anh Hai đã về…". Đôi tay run run của bà Lệ đón lấy bức chân dung được phục dựng - gương mặt người chồng mà suốt bao năm bà chỉ có thể hình dung qua ký ức, nay đã hiện diện rõ ràng trước mắt.

Bà Nguyễn Thị Lệ (Tây Ninh) rưng rưng ôm tấm ảnh người chồng đã hi sinh Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM cho biết, Chiến dịch 500 ngày đêm đang chạy đua với thời gian, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là giám định ADN, để sớm trả lại tên cho những người con đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Mỗi cái tên tìm lại được không chỉ là một hồ sơ khép lại, mà là một lời hứa được giữ trọn - lời hứa của đất nước với những người đã hiến dâng tuổi xuân, và lời hứa của hôm nay với những người của hôm qua: các anh không bao giờ bị lãng quên.

*Ảnh: Báo SGGP