Sau tiếng nổ ở Bình Xuyên: Nghĩ về những quả pháo tự chế

Chiều 29/8, một tiếng nổ lớn xé toang sự yên tĩnh của khu nhà trọ ở thôn Phục Khải, xã Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ. Chỉ trong tích tắc, ba căn phòng ở tầng 4 bị phá hủy hoàn toàn, mảng tường và vật dụng văng xa hàng chục mét.

Một nam thanh niên tử vong tại chỗ, ba người khác được đưa đi cấp cứu trong tình trạng hôn mê, cơ thể và khuôn mặt biến dạng. Nguyên nhân, theo cơ quan công an, không có gì xa lạ, các nạn nhân tự chế pháo nổ và gặp sự cố ngay trong lúc thao tác.

Đây không phải lần đầu chứng kiến bi kịch kiểu này, chỉ vài tháng trước, tại xã Tam Dương cùng tỉnh, một người đàn ông 42 tuổi cũng đã thiệt mạng ngay tại trang trại của mình sau một tiếng nổ tương tự. Và nếu nhìn rộng ra cả nước, danh sách những vụ việc đau lòng vì pháo tự chế cứ dài thêm theo từng năm: vụ nổ ở Tây Ninh khiến sáu thanh thiếu niên thương vong, vụ nổ ở Ninh Bình cướp đi sinh mạng hai người phụ nữ ngay trong gian bếp nhỏ, hay những ca bỏng mặt, dập nát bàn tay của các em học sinh vẫn đều đặn xuất hiện trong các bệnh viện mỗi dịp cận Tết.

Điều đáng nói là mối nguy này không còn xa lạ hay bí ẩn. Thành phần cơ bản để chế pháo như lưu huỳnh, kali clorat, bột than… đều có thể tìm mua dễ dàng trên mạng xã hội, kèm theo hàng loạt video "hướng dẫn" trên YouTube, TikTok được cắt gọt sao cho trông đơn giản, vô hại, thậm chí thú vị như một thí nghiệm hóa học ở nhà. Nhưng thực tế, chỉ cần một sai lệch nhỏ trong tỷ lệ pha trộn, một chút ma sát khi nhồi thuốc, phản ứng nổ có thể xảy ra tức thì, không để lại cho nạn nhân bất kỳ cơ hội nào để phản ứng hay chạy thoát.

Cái giá phải trả cho một phút tò mò bồng bột, vì thế, thường không dừng lại ở một người. Nó là những gia đình mất đi con trai, chồng, cha ngay giữa một buổi chiều bình thường. Là những phòng trọ, những mái nhà tan hoang, kéo theo bao nhiêu người vô can sống liền kề cũng phải gánh chịu thiệt hại. Là những đôi bàn tay không còn nguyên vẹn, những gương mặt biến dạng vĩnh viễn của các em học sinh những người còn cả một quãng đời dài phía trước, giờ phải học cách sống chung với di chứng suốt đời. Và với những người may mắn sống sót nhưng vi phạm pháp luật, đó còn là án tù, là lý lịch tư pháp có vết, là cánh cửa vào đại học, vào công việc bị khép hẹp lại từ khi còn rất trẻ.

Pháp luật quy định rõ, mọi hành vi sản xuất, tàng trữ, sử dụng pháo nổ trái phép đều bị xử lý, nhẹ thì phạt hành chính, nặng có thể truy cứu hình sự với mức án lên đến 15 năm tù, thậm chí chung thân nếu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Nhưng răn đe bằng pháp luật thôi là chưa đủ, khi những video "dạy chế pháo" vẫn ngày ngày thu hút hàng triệu lượt xem, khi sự giám sát của gia đình vẫn còn những khoảng trống.

Sau mỗi tiếng nổ, người ta lại nói về những bài học cần rút ra. Nhưng bài học chỉ thực sự có giá trị khi nó đến trước, chứ không phải sau, một đám tang. Một cái Tết trọn vẹn, một mái nhà bình yên, không cần đến tiếng pháo tự chế để chứng minh mà cần đến sự tỉnh táo của mỗi người, và sự sát sao hơn nữa của cả gia đình lẫn cộng đồng xung quanh.