Quy hoạch 100 năm của TP.HCM: Từ bản vẽ đa cực đến năng lực điều phối

Ngày 30/10, kỳ họp thứ sáu HĐND TP.HCM khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031 (kỳ họp chuyên đề) đã chính thức thông qua Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm.

Trong tầm nhìn dài hạn, TP.HCM hướng tới trở thành "Đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, toàn diện, sánh ngang các đô thị hàng đầu thế giới".  TP.HCM hướng tới là trung tâm tài chính, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giao lưu quốc tế, có sức hấp dẫn cao đối với nhân tài, doanh nghiệp và các nguồn lực phát triển.

Việc HĐND TP.HCM thông qua Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm ngày 30/10 là quy hoạch tổng thể đầu tiên của thành phố sau sáp nhập. Với không gian khoảng 6.772,59 km², 168 đơn vị hành chính và dân số dự báo hơn 27 triệu người vào năm 2050, bài toán không còn là mở rộng đô thị cũ, mà là tổ chức lại một siêu đô thị hợp nhất từ ba địa bàn có nền tảng khác nhau.

Đáng chú ý, quy hoạch chọn mô hình đa cực, đa trung tâm thay vì tiếp tục dồn lực vào lõi hiện hữu. Năm cực động lực, năm trung tâm vệ tinh, năm hệ liên kết chiến lược và mười vùng quản trị phát triển hợp thành một cấu trúc có phân vai rõ: lõi Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm làm tài chính quốc tế; phía Đông là đổi mới sáng tạo; phía Bắc là công nghiệp - logistics; phía Nam là cảng biển - thương mại tự do - công nghiệp năng lượng; phía Tây là đô thị - giáo dục - y tế. Cách phân vai này tận dụng lợi thế sẵn có của từng khu vực, từ công nghiệp Bình Dương cũ đến cảng biển Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, thay vì để các địa bàn cạnh tranh cùng một chức năng.

Giá trị thực của mô hình nằm ở hạ tầng kết nối. Cấu trúc đa cực chỉ hiệu quả khi các cực liên thông bằng đường sắt đô thị, giao thông công cộng khối lượng lớn và phát triển đô thị theo định hướng TOD. Nếu thiếu các trục này, vệ tinh dễ thành những khu đô thị ngủ đêm, còn áp lực việc làm, dịch vụ vẫn đổ về lõi trung tâm. Mục tiêu giảm tập trung quá mức vào lõi vì vậy phải được đo bằng khả năng tạo việc làm và dịch vụ tại chỗ cho từng trung tâm vệ tinh.

Phiên thảo luận tại nghị trường TP.HCM cho thấy những điểm cần làm rõ không nhỏ. Đại biểu thống nhất với mô hình nhưng đề nghị minh bạch cơ sở khoa học, chức năng từng khu vực và khả năng phân bổ nguồn lực; nhiều ý kiến đề xuất điều chỉnh ranh giới các cực, tách vùng Tây Bắc, Tây Nam do khác biệt địa chất, thủy văn. Đây là những vấn đề kỹ thuật có thật, đặc biệt với vùng thấp trũng, nơi bảo vệ rừng ngập mặn Cần Giờ, hành lang sông nước và khả năng kiểm soát ngập phải đi cùng phát triển cảng, logistics.

Nguồn lực là phép thử tiếp theo, quy hoạch xác định vốn nhà nước dẫn dắt, huy động hợp tác công tư, khai thác giá trị gia tăng từ đất gắn với hạ tầng và trái phiếu đô thị. Các công cụ này chỉ phát huy khi thứ tự ưu tiên dự án, trách nhiệm và tiến độ được công khai, có cơ chế giám sát, đúng như yêu cầu ứng dụng dữ liệu số trong theo dõi thực hiện quy hoạch.

Còn một yêu cầu về kỷ luật thực thi. Quy hoạch dự kiến được Chủ tịch UBND thành phố phê duyệt trong tháng 11, sau khi tiếp thu ý kiến các bộ, ngành Trung ương. Chủ tịch HĐND thành phố đã nhấn mạnh phải lấy hiệu quả thực tế, không lấy việc ban hành văn bản làm thước đo hoàn thành. Với 168 xã, phường, đặc khu, mọi quyết định về đất đai, đầu tư, hạ tầng phải bám sát quy hoạch, nếu không, bản vẽ trăm năm sẽ bị cắt vụn bởi những quyết định cục bộ.

Như vậy, quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm đã vẽ được khung, điều quyết định thành bại là năng lực điều phối liên vùng, kỷ luật thực thi và sự nhất quán qua nhiều nhiệm kỳ và sự đồng lòng, quyết tâm của Đảng bộ, Chính quyền và người dân thành phố.