Hồ Gươm trước một quy hoạch mới: Mở không gian, giữ hồn cốt

Trong những ngày đầu tháng 9/2026, thông tin về việc điều chỉnh cục bộ quy hoạch phân khu đô thị H1-1B khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận, kết hợp quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, đã nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý của dư luận.

Từ ngày 7 đến 26/9, UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp UBND phường Cửa Nam tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư về đồ án có phạm vi nghiên cứu lên tới gần 66 ha, bao trùm toàn bộ không gian quanh hồ và một phần các tuyến phố cổ lân cận.

Điểm đáng chú ý nhất trong định hướng lần này không phải là việc "xây mới" quanh hồ, mà là cách tiếp cận tổ chức lại không gian công cộng theo hướng liên tục và có chiều sâu hơn, trong khi mặt nước hồ Hoàn Kiếm cùng các di tích cốt lõi như Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc vẫn được giữ nguyên vị trí, hình thái vốn có. Ở phía Bắc, phương án nghiên cứu mở rộng Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, hình thành một quảng trường lớn hơn, kết nối trực tiếp với mặt nước hồ và công viên phía Đông. Đây được xem như điểm khép lại trục không gian khu phố cổ, đồng thời mở ra một trục mới hướng về phía Nam.

Ở phía Đông, hệ thống quảng trường, công viên được tính toán kết nối khu vực trụ sở UBND thành phố, Vườn hoa Lý Thái Tổ, Bưu điện Hà Nội và tháp Hòa Phong, đồng thời tổ chức lại không gian quanh đền Bà Kiệu để tăng liên kết với khu vực Đinh Lễ - Tràng Tiền. Mục tiêu được nêu rõ là biến những mảng không gian công cộng vốn đang rời rạc thành một chỉnh thể liền mạch, lấy hồ Hoàn Kiếm làm trung tâm quy chiếu cho toàn bộ khu vực.

Một hạng mục thu hút nhiều thảo luận là ý tưởng nghiên cứu công trình điểm nhấn mang tính biểu tượng ở phía Bắc hồ, được ví như một "khải hoàn môn" lấy cảm hứng từ hình ảnh đôi cánh chim hạc. Dù vậy, cơ quan chuyên môn cũng khẳng định ba khối kiến trúc Pháp có giá trị lịch sử - gồm Ấu trĩ viện, Kho bạc Đông Dương và Tòa Đốc lý - vẫn được xác định giữ lại, không nằm trong diện hạ giải. Đây là chi tiết quan trọng, cho thấy triết lý xuyên suốt của đồ án: mở rộng chức năng và kết nối, nhưng không đánh đổi những giá trị kiến trúc, lịch sử đã trở thành một phần ký ức đô thị.

Bên cạnh không gian mặt đất, đồ án còn tính đến phát triển không gian ngầm đa chức năng, kết hợp giao thông, bãi đỗ xe, thương mại và dịch vụ, dự kiến hình thành tổ hợp kết nối với ga ngầm C9 theo mô hình TOD. Về lâu dài, đây có thể là lời giải cho bài toán quá tải hạ tầng bề mặt quanh hồ, vốn đã tồn tại nhiều năm, mà không cần can thiệp vào cảnh quan phía trên.

Nhìn một cách tổng thể, quy hoạch lần này phản ánh một hướng đi thận trọng và có chủ đích: mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng, cải thiện kết nối, bổ sung tiện ích cho một khu vực trung tâm vốn chật chội, nhưng đồng thời giữ nguyên hiện trạng những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc hồ Gươm. Với một không gian mang ý nghĩa đặc biệt về lịch sử, văn hóa và tình cảm đối với người Hà Nội cũng như cả nước, việc lấy ý kiến rộng rãi cộng đồng trong giai đoạn này là bước đi cần thiết, để bất kỳ thay đổi nào cũng đều xuất phát từ sự đồng thuận và tôn trọng ký ức chung của đô thị.