Dinh Quận Hóc Môn: Lửa thiêng Nam Kỳ Khởi Nghĩa còn cháy mãi với thời gian

Dinh Quận Hóc Môn tọa lạc tại số 1 đường Lý Nam Đế, xã Hóc Môn, TP.HCM không chỉ là một công trình kiến trúc cổ còn sót lại giữa lòng đô thị hiện đại, mà là một chứng tích thiêng liêng, nơi máu xương của bao lớp cha anh đã hòa vào đất mẹ để viết nên trang sử oai hùng Nam Kỳ Khởi Nghĩa (23/11/1940).

Trước khi trở thành nơi lưu dấu cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, Dinh Quận Hóc Môn đã từng chứng kiến một trang sử bi tráng khác. Sau khi hạ được Đại đồn Chí Hòa, thực dân Pháp đã dựng tại đây một tòa nhà gỗ ba tầng làm đồn binh; khi Trần Tử Ca - một tay sai khét tiếng của thực dân về nhậm chức Đốc phủ, nơi này trở thành dinh quận lỵ Bình Long (Dinh quận Bình Long). Căm phẫn trước sự tàn ác của viên quan bán nước, gần một ngàn nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Phan Công Hớn nổi dậy đốt dinh Quận vào năm 1885. Sự kiện ấy đã gieo vào lòng đất Hóc Môn - vùng "Mười tám thôn vườn trầu" một tinh thần quật cường không bao giờ tắt, để rồi 55 năm sau, chính nơi đây lại một lần nữa trở thành điểm hẹn lịch sử của lòng yêu nước.

Giữa những năm tháng đất nước chìm trong xiềng xích thực dân, thi hành lệnh khởi nghĩa của Xứ ủy Nam Kỳ, Đảng bộ và nhân dân Hóc Môn đã bí mật chuẩn bị một cách chu đáo, chặt chẽ cho giờ phút vùng lên. Chiều tối 22/11/1940, chợ Hóc Môn vẫn rộn ràng như bao ngày thường: gánh hát bội Tân Thành Bang vẫn sáng đèn, thanh niên các xóm vẫn tụ tập xem hát, không ai hay biết rằng đó chính là vỏ bọc cho một đêm trọng đại sắp diễn ra.

Đêm 22 rạng sáng 23/11/1940, đúng theo kế hoạch, tiếng mõ Nam Lân gióng lên dồn dập, hối hả, trở thành hiệu lệnh tập hợp toàn dân Bà Điểm vùng dậy chống quân Pháp xâm lược. Vũ khí được lôi ra từ những ngóc ngách của rạp hát, của phiên chợ; đuốc được thắp lên; những chàng trai, cô gái các thôn xóm bỗng chốc hóa thân thành nghĩa quân. Người dân mang xoong nồi, phèng la, chuông mõ gõ vang trời để cổ vũ, tiếp thêm sức mạnh cho đoàn quân khởi nghĩa.

Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của đồng chí Phạm Văn Sáng, Bí thư Quận ủy Hóc Môn năm 1940, các cánh quân từ bốn phía đồng loạt xông thẳng vào đồn Hóc Môn, nơi cách phiên chợ chỉ hơn một trăm mét. Đồn giặc được xây kiên cố bằng đá xanh như một pháo đài, cao chừng mười lăm thước, có ụ súng và hệ thống lỗ châu mai vững chắc, do một trung đội lính khố xanh trấn giữ. Trong đêm tối, người chỉ huy trẻ tuổi Đỗ Văn Dậy khi ấy vừa tròn hai mươi đã cùng đồng đội lấy chính thân mình làm bậc thang cho nhau trèo lên tầng trên của đồn, nơi họng súng quân thù đang xả đạn như mưa xuống.

Cuộc chiến đấu giằng co ác liệt kéo dài đến sáng. Dù không giành được thắng lợi trọn vẹn trước hỏa lực và sự chuẩn bị từ trước của kẻ thù, trận đánh vào Dinh Quận Hóc Môn đêm ấy đã trở thành một trong những điểm sáng chói lọi nhất của cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - cuộc nổi dậy đồng loạt của hàng triệu người con Nam Bộ, lan rộng tới hơn hai mươi tỉnh, thành, kéo dài từ đêm 22 rạng 23/11 cho đến cuối tháng 12/1940.

Trải qua bao biến thiên của thời cuộc, Dinh Quận Hóc Môn xưa vẫn đứng đó với bức tường đá đẽo hình lục lăng, hành lang, khung cửa sổ và mái ngói chóp nhọn gần như nguyên vẹn. Tượng đài các chiến sĩ Nam Kỳ sừng sững hiên ngang, xung quanh bệ tượng là bức phù điêu tái hiện chân thực cảnh những người con đất Hóc Môn xông pha giữa lằn đạn để đánh chiếm đồn giặc trong đêm lịch sử ấy. Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và quân sự, "Địa điểm Dinh Quận Hóc Môn - Lưu niệm sự kiện Nam Kỳ Khởi Nghĩa 23/11/1940" đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia, trở thành một "địa chỉ đỏ" thiêng liêng để giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ mai sau.

Các em học sinh chụp ảnh lưu niệm tại Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia Dinh Quận Hóc Môn - Ảnh: Ngọc Thuận (BTT) Không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về một trận đánh, di tích còn là nơi lưu giữ cả một kho tàng văn hóa dân gian: những bài vè, những câu đồng dao được người dân "Mười tám thôn vườn trầu" sáng tác để ca ngợi tinh thần bất khuất, kiên trung của quân và dân Hóc Môn. Đó chính là minh chứng rằng, tinh thần yêu nước không chỉ được viết bằng máu và lửa, mà còn được truyền lại bằng những lời ru, câu hát, để cứ thế thấm sâu vào tâm hồn dân tộc qua bao thế hệ.

Đứng trước di tích Dinh Quận Hóc Môn hôm nay, chúng ta - thế hệ sinh ra và lớn lên trong hòa bình xin được cúi đầu tri ân trước anh linh của các bậc tiền nhân, anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống trên mảnh đất Hóc Môn thân thương này. Chính sự hy sinh của các bậc cha anh đã tôi luyện nên bài học vô giá về tinh thần đoàn kết, về ý chí quật cường không gì khuất phục nổi của dân tộc Việt Nam - những bài học đã trở thành hành trang quý báu cho các cuộc kháng chiến sau này, để đi đến ngày toàn thắng, thống nhất non sông. Và trách nhiệm của chúng ta, những người được thừa hưởng thành quả ấy, chính là gìn giữ, phát huy và tiếp nối ngọn lửa yêu nước ấy, để hào khí Nam Kỳ mãi mãi trường tồn cùng đất nước.